Community Lab στον Νομό Έβρου
Η δεύτερη, δια ζώσης φάση του προγράμματος —το Community Lab: Ανάπτυξη Δεξιοτήτων Ερμηνείας της Πολιτιστικής Κληρονομιάς μέσω Συμμετοχικών Προσεγγίσεων— πραγματοποιήθηκε από τις 28 Αυγούστου έως την 1η Σεπτεμβρίου 2026 στο Εθνολογικό Μουσείο Θράκης στην Αλεξανδρούπολη, Ελλάδα με το εταιρο του προγραμματος Empaths Heritage Management Organization. Οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να εφαρμόσουν στην πράξη τις γνώσεις και τα εργαλεία που απέκτησαν κατά την αρχική διαδικτυακή φάση του προγράμματος, συνεργαζόμενοι με τις τοπικές κοινότητες και συνδιαμορφώνοντας προσεγγίσεις για την ερμηνεία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Σε μια εποχή κατά την οποία ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε την κληρονομιά διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των κοινοτήτων που οικοδομούμε, η ανάγκη για περισσότερο συμμετοχικές, συμπεριληπτικές και συνεργατικές προσεγγίσεις είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα EMPATHS επιδιώκει να αναπτύξει ένα προσβάσιμο πλαίσιο και μια συμμετοχική μεθοδολογία, παρέχοντας στους επαγγελματίες της πολιτιστικής κληρονομιάς τα εργαλεία που χρειάζονται, ώστε να συνεργάζονται ενεργά με τις κοινότητες και να συνδιαμορφώνουν αφηγήσεις που αντικατοπτρίζουν διαφορετικές φωνές και εμπειρίες.
Κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου, οι συμμετέχοντες συνεργάστηκαν με τοπικές κοινότητες, εφαρμόζοντας συμμετοχικές μεθόδους σε πραγματικές συνθήκες και συνδιαμορφώνοντας νέες προσεγγίσεις για την ερμηνεία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η επιτόπια εργασία ακολούθησε έξι ζωντανές διαδικτυακές συνεδρίες που διοργανώθηκαν στο πλαίσιο του έργου.
Το πρόγραμμα βασίστηκε σε έναν συνδυασμό επιτόπιων εργαστηρίων, βιωματικών δράσεων και ομαδικής εργασία και διάδρασης με μελη των τοπικων κοινοτήτωνς. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να προσεγγίσουν διαφορετικούς πολιτιστικούς και φυσικούς τόπους της περιοχής, να γνωρίσουν τις κοινότητες που τους περιβάλλουν και να εξετάσουν τρόπους ερμηνείας, ανάδειξης και σύνδεσης των επιμέρους στοιχείων της τοπικής πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς σε συνεργασία με τις κοινοτητες.
Το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης (ΕΜΘ) πρότεινε την υλοποίηση του πενθημέρου εργαστηρίου σε πολλαπλές τοποθεσίες του Νομού Έβρου μιας και η ιδιαίτερη ανθρωπογεωγραφία της περιοχής, η πολυμορφία των τοπικών κοινοτήτων, αλλά και το ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον του νομού μόνο έτσι θα μπορούσαν να αντιπροσωπευτούν έστω και σε αυτην την κλίμακα.
Η επιλογή μιας διαδρομής που συνδέει διαφορετικά και, σε μεγάλο βαθμό, απομακρυσμένα σημεία του Έβρου έδωσε στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα να γνωρίσουν από κοντά έναν από τους πιο ιδιαίτερους και γεωγραφικά απομακρυσμένους νομούς της χώρας. Παράλληλα, η μετακίνηση από τόπο σε τόπο λειτούργησε ως βασικό εργαλείο της εκπαιδευτικής διαδικασίας, καθώς επέτρεψε την άμεση επαφή με διαφορετικές κοινότητες, τοπία, μνημεία και αφηγήσεις. Οι τόποι αυτοί ανέδειξαν, με διαφορετικούς τρόπους, τις πολλαπλές ταυτότητες και τις σύνθετες ιστορικές, κοινωνικές και πολιτισμικές διαδρομές του Έβρου.
Πέρα από τον χώρο του ΕΜΘ, όπου πραγματοποιήθηκαν μέρος των εργαστηρίων κ, το πρόγραμμα περιλάμβανε επισκέψεις και δράσεις σε επιλεγμένα σημεία του νομού:
Αρχαιολογικός Χώρος Ζώνης Μεσημβρίας, όπου οι συμμετέχοντες ήρθαν σε επαφή με το αρχαιολογικό και ιστορικό απόθεμα της περιοχής και με ζητήματα ερμηνείας ενός αρχαιολογικού τοπίου.
Μεσημβρία, όπου η επίσκεψη στην τοπική κοινότητα και η κοινή εστίαση σε τοπική ταβέρνα δημιούργησαν έναν πιο άμεσο χώρο γνωριμίας με τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα της περιοχής, συμπεριλαμβανομένης της μουσουλμανικής κοινότητας.
Μάκρη, με τους αιωνόβιους ελαιώνες, το λίμανι και τη Σπηλιά του Κύκλωπα, όπου το φυσικό τοπίο, η τοπική παραγωγή, η βιωματική σχέση με τον τόπο και η μυθολογία αποτέλεσαν αφορμή για την προσέγγιση διαφορετικών επιπέδων πολιτιστικής ερμηνείας.
Αρχαιολογικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης, το οποίο αποτέλεσε σημείο αναφοράς για την ιστορική σύνδεση της περιοχής και τη συσχέτιση των επιμέρους τόπων και αρχαιολογικών καταλοίπων με την ευρύτερη ιστορική διαδρομή του Έβρου.
Εθνολογικό Μουσείο Θράκης, όπου οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν πτυχές της νεότερης ιστορίας, της καθημερινής ζωής και της πολιτιστικής παράδοσης της Θράκης, συνδέοντας την εμπειρία του πεδίου με το μουσειακό περιβάλλον.
Ρίζια και Καστανιές, δύο χωριά που βρίσκονται στις απέναντι όχθες του ποταμού Άρδα, κοντά στα ελληνοτουρκικά σύνορα. Η επίσκεψη στην περιοχή προσέφερε τη δυνατότητα προσέγγισης ενός ιδιαίτερου συνοριακού τοπίου, όπου η γεωγραφία, η ιστορία, η καθημερινή ζωή και οι διασυνοριακές σχέσεις συνδιαμορφώνουν την ταυτότητα του τόπου.
Η πολυτοπική προσέγγιση αποτέλεσε βασικό στοιχείο του Community Lab. Η διαδρομή δεν λειτούργησε απλώς ως μέσο μετακίνησης μεταξύ διαφορετικών σημείων, αλλά ως ένα ενιαίο πεδίο διάδρασης. Η συνύπαρξη αρχαιολογικών χώρων, μουσείων, φυσικών τοπίων, αγροτικών περιοχών, οικισμών και συνοριακών κοινοτήτων επέτρεψε στους συμμετέχοντες να εξετάσουν τον πολιτισμό όχι ως ένα σύνολο μεμονωμένων μνημείων, αλλά ως ένα δυναμικό πλέγμα τόπων, ανθρώπων, μνημών, αφηγήσεων και σύγχρονων εμπειριών.
Με αυτόν τον τρόπο, το Community Lab επιδίωξε να δημιουργήσει έναν χώρο ανταλλαγής μεταξύ εκπαιδευόμενων και τοπικών κοινοτήτων και να διερευνήσει στην πράξη πώς η συμμετοχική πολιτιστική ερμηνεία μπορεί να συμβάλει στην ανάδειξη της πολυφωνίας ενός τόπου, στη σύνδεση της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς και στη δημιουργία νέων τρόπων προσέγγισης και επικοινωνίας της τοπικής ταυτότητας. Το αποτέλεσμα ήταν πέντε προτάσεις από κάθε ομάδα δράσης με στόχο την πιλοτική εφαρμογή τους.
